Zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich i kontroli ZUS w 2026/2027

Szersze uprawnienia ZUS

ZUS zyskuje prawo do żądania od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji na potrzeby kontroli zwolnienia lekarskiego. W praktyce oznacza to, że brak współpracy z ZUS lub udzielanie bardzo ogólnych odpowiedzi może mieć realny wpływ na wynik kontroli i odmowę wypłaty zasiłku chorobowego. Dzięki tym zmianom ZUS będzie dysponował większą wiedzą o sytuacji zdrowotnej ubezpieczonych, co może przełożyć się na skuteczniejsze kontrole.

Kontrola zwolnień „na opiekę”

ZUS zyskuje prawo do objęcia kontrolą zwolnień lekarskich wystawianych z tytułu konieczności osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny. Takie zaświadczenia będą mogły być weryfikowane pod kątem zasadności ich wystawienia. ZUS uzyska prawo do żądania dokumentacji medycznej dotyczącej chorego członka rodziny – zarówno od lekarza wystawiającego zwolnienie, jak i od placówki medycznej, która udzielała świadczeń zdrowotnych.

Doprecyzowanie definicji „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia” i „pracy zarobkowej”

Wprowadzono precyzyjne definicje:

„Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy” to wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję.

Można do nich zaliczyć m.in.:

• podejmowanie intensywnego wysiłku (np. przeprowadzanie prac remontowych),
• brak realizacji zaleceń lekarskich.

Ocena takiej aktywności zależy przede wszystkim od rodzaju i przyczyn zwolnienia lekarskiego.

Z zakresu tego pojęcia wyłączono jednak zwykłe czynności dnia codziennego – takie jak wyjście na zakupy czy na spacer – oraz czynności incydentalne, których w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności.

Wprowadzenie powyższych definicji ogranicza uznaniowość kontroli i wzmacnia pozycję ubezpieczonych w sporach z ZUS.

„Pracą zarobkową” jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania.

W pojęciu „pracy zarobkowej” nie mieszczą się czynności incydentalne, których podjęcia podczas zwolnienia wymagają istotne okoliczności.

Co istotne – takimi okolicznościami nie mogą być polecenia pracodawcy.

Za czynności incydentalne można uznać takie działania, których zaniechanie mogłoby prowadzić m.in. do znacznych strat finansowych pracodawcy lub kontrahenta (np. podpisanie faktur, listów przewozowych, innych ważnych dokumentów).

Zwolnienie lekarskie tylko na „wybrany etat”

Zmiana przepisów umożliwia pracownikom posiadającym co najmniej dwa tytuły ubezpieczeniowe (np. umowa o pracę i działalność gospodarcza) skorzystanie ze zwolnienia lekarskiego tylko w jednym miejscu pracy, a w drugim kontynuowanie pracy. Pracownik może poprosić lekarza o niewystawianie zwolnienia w odniesieniu do jednego z tytułów ubezpieczeniowych.

Przykładowo – pracownik fizyczny, który złamie rękę i nie może wykonywać pracy w jednym miejscu, będzie mógł wykonywać pracę umysłową (np. obsługując komputer czy nadzorując projekty).

Może jednak wystąpić ryzyko nadużycia, gdy pracownik korzystający z L4 w jednym miejscu pracy będzie jednocześnie pracował sezonowo w innym, pobierając zasiłek chorobowy z etatu.

Możliwość pracy podczas zwolnienia w różnych miejscach pracy obowiązuje od 1 stycznia 2027 roku.

Wyjazdy i zmiana adresu pobytu podczas zwolnienia

Możliwość zmiany adresu pobytu podczas zwolnienia (w tym za granicą) nadal wymaga zgłoszenia do ZUS i pracodawcy. Jeżeli zmiana jest uzasadniona zdrowotnie lub innymi istotnymi okolicznościami, nie wiąże się z utratą prawa do zasiłku.